Archive for oktober, 2008

ZELFMOORD-BEGELEIDERS

Onlangs was er enige deining in Duitsland omtrent de dood van Bettina Schardt. Niet het feit dat ze stierf deed de gemoederen oplaaien maar wel de manier waarop ze dat deed. De 79-jarige vrouw, een gepensioneerde hospitaal-technieker uit de Beierse stad Würzburg, koos om te sterven door begeleide zelfdoding. Ze was noch ziek noch stervend en lijdde geen acute pijn. Maar ze was oud en versleten, en kon zich niet meer alleen beredderen. Ze had geen ander alternatief dan te verhuizen naar een bejaardentehuis. Geen alternatief behalve de dood. Die leek haar verkieslijker dan geinstitutionaliseerd te worden in een opslagplaats voor de stervenden.

Hoeveel miljoenen mensen bevinden zich in exact dezelfde situatie als Bettina? En hoe snel groeit hun aantal? Zowat alle regeringen ter wereld snoeien in de sociale uitgaven. Overal wordt het personeel van ziekenhuizen en bejaardenhuizen gedwongen om aan lage lonen te werken en om met minder mensen meer patienten te verzorgen. Ook de meest toegewijden onder hen kunnen niet anders dan met lede ogen toezien hoe de kwaliteit van de verzorging daar onder lijdt. Ze staan machteloos tegen de drang van hun regeringen om de onproductieve kosten te verlagen in hun pogingen om de competiviteit van het land te verdedigen, wat zich vertaalt in het leven van de bewoners van bejaardentehuizen als meer ellende.

Intussen telt de wereld bijna twee miljard werklozen. Zou het kunnen dat er onder hen heel wat zijn die maar al te graag aan de slag zouden willen gaan om het leven van oude mensen aangenamer te maken? Toen ik enkele jaren geleden een bejaardentehuis in Vlaanderen bezocht, ontmoette ik er verscheidene politieke vluchtelingen die er werkten en zeer geliefd waren bij de patienten. Terwijl ze wachtten op een uitspraak over hun dossier mochten ze geen betaalde arbeid verrichten. Liever dan op hun kamer te zitten, werkten ze voor niets in het bejaardentehuis. Geen ideale situatie maar mijn punt is, de meeste werklozen verkiezen niet om niets te doen. De meesten onder hen zouden liever iets nuttig en creatief doen. En er is enorm veel nuttig en creatief werk te verrichten. Er zijn zoveel noden die gelenigd zouden kunnen worden. Er is zoveel pijn die voorkomen of verzacht zou kunnen worden. Zoveel mooie dingen die gemaakt zouden kunnen worden en onheil dat hersteld zou kunnen worden. Als we enkel maar in staat zouden zijn om de middelen die voorhanden zijn te gebruiken voor wat we nodig hebben.

We gaan ervan uit dat al gebeurt; dat productie voor winst en distributie via de markt de meest efficiente middelen zijn om in onze noden te voorzien. Maar dat middel is een doel op zich geworden en wij mensen zijn tot middel gedegradeerd. Wie van geen nut is voor de accumulatie van kapitaal heeft geen baan, is niets, is de facto waardeloos.

Een systeem dat miljarden mensen dwingt om niets te doen of om nutteloze arbeid te verrichten terwijl intussen zoveel vermijdbare honger en pijn wordt geleden, is absurd. Het zou al een enorme stap vooruit zijn om te erkennen dat dit systeem een menselijke constructie is die net als alle andere historische producten van voorbijgaande aard is. En om de mogelijkheid te overwegen dat de rampen die ons overkomen –economische crisis, sociale vervreemding, ecologische verwoesting – ons met de neus op de noodzaak duwen om na te denken over wat er daarna zou kunnen komen.

Helaas lijkt haast niemand dat te doen. Alle schakeringen van het politieke spectrum aanvaarden dat deze gang van zaken deel uitmaakt van de onverzettelijke krachten die ons leven conditioneren, zoals natuurkrachten die je moet accepteren om er het beste van te maken. Links en rechts twisten over de vraag of de staat een grotere of kleinere rol moet spelen maar hun meningsverschillen verbleken naast hun gezamenlijk onvermogen om zich een andere wereld in te beelden.

De reacties van rechts en links op de dood van Bettina Schardt illustreren dit. Zoals te voorspellen was veroordeelde kanselier Merkel haar begeleide zelfmoord als “onmenselijk” en heel de rechterzijde viel haar bij, in naam van “de heiligheid van het leven”. Wat hen geenszins belet om bezuinigingen op te leggen die dat heilige leven voor velen nog ellendiger maakt, noch om oorlog te voeren in Afghanistan en wapens te verkopen in heel de wereld. Roger Kusch, de promotor van begeleide zelfmoord die Bettina hielp zichzelf te elimineren, kreeg wel steun ter linkerzijde. Zij verdedigden zijn praktijk in naam van “het recht om waardig te sterven”.

Maar ze zwegen over het recht om waardig te leven. Het impliciete uitgangspunt van Kuschs verdedigers was dat mensen als Bettina dat recht niet hebben; dat de eenzaamheid, vervreemding en armoede die steeds meer het lot zijn van mensen die onproductief zijn voor de accumulatie van kapitaal onvermijdelijk zijn; dat het beste dat voor hen kan gedaan worden is hen helpen om zichzelf te doen verdwijnen.

‘Begeleide zelfmoord’ dreigt een passende metafoor te worden voor de rol van links in een wereld die, onder druk van haar onoplosbare structurele tegenstellingen, steeds destructiever wordt. Er is te veel kapitaal dat niet winstgevend kan geinvesteerd worden, ‘variabel kapitaal’ (werkkracht) inbegrepen. Overtollige productiefactoren zijn een last die op de winstvoet weegt, zeker als het mensen betreft die onderhouden moeten worden. De noden van het accumulatieproces vereisen dat ze aan de kant worden geschoven. Liefst op een ordelijke manier en links staat klaar om daarbij te helpen. De globale overcapaciteit veroorzaakt massale werkloosheid. Links begrijpt dat ontslagen onvermijdelijk zijn maar eist dat ze op een “menswaardige” manier gebeuren. Links begrijpt ook dat oorlogen onvermijdelijk zijn maar eist dat ze op een “menswaardige” manier gevoerd worden. Enzovoort. De linkerzijde dreigt onze zelfmoord-begeleider te worden.

En niet alleen links. Twee dagen na de publicatie van het artikel dat bovenstaande bedenkingen inspireerde, had de New York Times alweer zelfmoordnieuws op haar voorpagina: “Despair drives suicide attacks by Iraqi women” (5 juli). In de gevallen die in dit stuk beschreven worden, wordt de rol van zelfmoordbegeleiders gespeeld door Islamisten die de hemel beloven aan uitgeputte, wanhopige vrouwen die voor hen niets meer betekenen dan goedkope waren die ze kunnen consumeren in hun strijd voor macht. Die strijd lijkt anti-modern maar is juist heel eigentijds. Het is een poging om controle te verwerven over grondstoffen, winsten en markten. Anders gezegd, een poging van een zwakker kapitaal om plaats voor zichzelf te creëren in een wereld die al overbevolkt is met kapitalen die allemaal moeten opbrengen of vergaan. Een wereld waarin een steeds grotere concentratie van kapitaal het lidmaatschap van de winners’ circle steeds duurder maakt. Maar de crisis spaart ook de winners niet. Hoe meer de wereldeconomie in haar absurde tegenstellingen verstrikt raakt, hoe meer barsten de wereldorde begint te vertonen en hoe rationeler het wordt om in geweld te investeren. De jacht op geld en macht past zijn tactieken en strategie aan aan de wisselende omstandigheden maar gaat onverdroten voort. Terwijl ze hun machtsdroom najagen, denken die Islamisten misschien dat ze Allah’s werk verrichten. Maar in feite verrichten ze het vuile werk voor een accumulatieproces dat zijn historisch nut overleefd heeft en steeds wilder om zich heen zal slaan om ruimte voor zichzelf te maken.

oktober 6, 2008 at 10:14 pm 1 reactie

Proloog

Welkom, lieve lezer, op mijn ‘weblog’. Die wil ik voorlopig vooral gebruiken om ideeen en teksten die ik elders niet kan slijten een uitlaat te geven. Hopelijk heeft u soms zin om te reageren.

Ik heb al aardig wat artikels in mijn schuif die door redacties geweigerd werden omdat de inhoud volgens hen niet door de beugel kon. Ik wil mijn blog openen met een stuk dat ik afgelopen juli aanbood aan ‘De Gedachte’, de opiniepagina van De Morgen. Helaas bleek het niet te passen in ‘de brede waaier van opinies’ die daar geacht wordt aan bod te komen.

Het was niet de eerste keer dit jaar dat “de Gedachte’ een artikel van me weigerde. Afgelopen februari bood ik een stuk aan over de Amerikaanse voorverkiezingen, waarin ik onder meer betoogde dat het weinig zin had om aandacht te besteden aan de programma’s van de kandidaten. De crisis is zo diep, zo schreef ik, dat de overheid honderden miljarden zal moeten uittrekken om een ineenstorting van de financiele sector te vookomen, wat garandeert dat de volgende president een harde soberheidspolitiek zal moeten voeren. Van al die beloften van Clinton en Obama – ziekteverzekering voor iedereen etc- en McCain –belastingsvermindering- zal dus niets in huis komen. Het ziet er naar uit dat ik sneller gelijk krijg dan ik zelf had verwacht.

‘De Gedachte’ weigerde het stuk omdat er al genoeg in de krant stond over de Amerikaanse verkiezingen. Zouden lezers in dat rijke aanbod misschien ook wel iets zouden willen van de reporter die, zo lang als de krant al bestaat, alle Amerikaanse verkiezingen tot en met de vorige voor De Morgen verslagen had? Eindredacteur Bert Bultinck vond van niet. So be it.

Liever dan over zo’n zaken te kniezen besloot ik om mijn ongewenste opinies in cyberspace te lanceren. Ik weet niet hoeveel mensen dit zullen lezen maar het zullen er meer zijn dan als mijn stukken in een schuif (of computerschijf) blijven liggen.

Het mooie aan een weblog is dat het interactief kan zijn; het is heel makkelijk om een commentaar toe te voegen. Ik hoop dat sommigen van die mogelijkheid gebruik zullen maken. Het hoeft niet lang te zijn maar het mag. Ik droom dat mijn weblog een communicatie-medium wordt en niet zo maar een kreet in cyberspace.

oktober 6, 2008 at 10:07 pm 6 reacties